Ethische beoordeling van het NEED-evaluatiekader

KCE Reports 427A (2026)

Het identificeren en evalueren van onvervulde gezondheidsbehoeften met het NEED-kader is een cruciale eerste stap om onderzoekers, innovatoren en beleidsmakers in de gezondheidszorg te helpen bij het identificeren van de aandoeningen en de bijbehorende behoeften die meer aandacht verdienen.

In een context van beperkte financiële middelen en personeel is het echter onmogelijk om alle werven tegelijk aan te pakken. Prioriteiten moeten dus worden gesteld. Het maken van zulke moeilijke keuzes vragen echter niet alleen inzicht in de omvang van de behoeften, maar ook in de redenen waarom ze vanuit ethisch oogpunt belangrijk zijn.

Dergelijke analyse leidt niet automatisch tot een rangschikking, omdat de ethische relevantie van onvervulde behoeften steeds binnen hun specifieke context moet worden beoordeeld. In combinatie met andere overwegingen, zoals impact en haalbaarheid, biedt ze wel waardevolle handvatten voor een transparantere en beter onderbouwde prioritering.

Het onderzoeksteam vertrok van een bestaand ethisch-filosofisch kader, om de criteria van het NEED-kader te beoordelen op basis van hun belang voor het vermogen van mensen om hun leven naar eigen wens te leiden en hun doelen te realiseren. Daarbij zijn er drie categorieën van criteria: criteria waardoor dit vermogen behouden blijft (zoals levensverwachting en fysieke en mentale gezondheid), criteria die een achteruitgang van dit vermogen helpen voorkomen (zoals doeltreffende en toegankelijke behandelingen en de financiële impact van een aandoening), en criteria die het vermogen versterken (zoals opleiding en sociale relaties).

Eenzelfde criterium kan echter naargelang de context onder meerdere categorieën vallen. Zo kunnen toegang tot behandeling en de financiële gevolgen van een aandoening ook raken aan de meest fundamentele voorwaarden voor een zelfstandig leven, vooral wanneer iemands overleving of toegang tot basisbehoeften in het gedrang komt.

Behoeften die deze fundamentele voorwaarden onder druk zetten, verdienen extra aandacht, omdat er goede ethische redenen zijn om deze behoeften voorrang te geven, ook wanneer eventuele bestaande oplossingen onvoldoende doeltreffend of moeilijk toegankelijk zijn.