Kwalitatieve onderzoeksmethoden- procesnota

KCE Reports 408A (2025)

In de context van KCE-onderzoek kunnen kwalitatieve methoden een dieper, concreter inzicht geven in het onderzochte onderwerp dan puur kwantitatieve gegevens, evenals waardevolle inzichten in de bredere context ervan. Ze zijn niet alleen bedoeld om een fenomeen te beschrijven, maar ook om er meer betekenisvolle verklaringen voor te verkrijgen. Ze kunnen ook nuttig zijn bij het genereren van hypothesen. Kwalitatieve onderzoeksmethoden zijn bijzonder waardevol in onderzoek naar de organisatie van de gezondheidszorg (ook wel Health Services Research of HSR genoemd), maar ze kunnen ook worden gebruikt in andere soorten projecten, zoals Health Technology Assessments (HTA) of de ontwikkeling van praktijkrichtlijnen.

De eerste KCE-procesnota over kwalitatieve onderzoeksmethoden werd in 2012 gepubliceerd als onderdeel van een reeks methodologische richtlijnen die interne experts en onderaannemers moesten helpen om hoogwaardig onderzoek te leveren op basis van de beste beschikbare bewijzen. De nota legde de nadruk op de aard en het nut van kwalitatief onderzoek en de resultaten ervan, maar ook op de cruciale kwestie van hun kwaliteit en validiteit als wetenschappelijk bewijs.

Dertien jaar later is het belang van kwalitatieve onderzoeksmethoden in de gezondheidswetenschappen in het algemeen – en op het KCE in het bijzonder – aanzienlijk toegenomen, evenals de onderliggende methodologische basis.

Ook de wereld is de afgelopen tien jaar veranderd, niet in het minst door de ingrijpende impact van COVID-19 en de spectaculaire impuls die dit gaf aan oplossingen op afstand en online. Deze evolutie heeft onvermijdelijk invloed gehad op het kwalitatief onderzoek op praktisch vlak, waarbij vergaderingen of interviews op afstand of in hybride vorm gemeengoed zijn geworden, maar ook, meer fundamenteel, door het toenemende gebruik van online technieken voor gegevensverzameling. Bij het KCE heeft COVID-19 ook aanleiding gegeven tot een grondige reflectie over versneld onderzoek en rapportage, waarbij de kwalitatieve component specifieke uitdagingen met zich meebrengt.

Om al deze redenen was het tijd om de oorspronkelijke procesnota te herzien, te verbeteren en uit te breiden met recente ontwikkelingen en nieuwe ervaringen, om KCE-onderzoekers actuele methodologische richtlijnen te geven over kwalitatieve onderzoeksmethoden.

Dit rapport heft als doel om praktische adviezen te geven voor het gebruik van kwalitatieve onderzoeksmethoden in KCE-studies en de kennisbasis hierover binnen het KCE te verbreden. Het bevat (beperkte) theoretische achtergrond over kwalitatieve onderzoeksmethoden, advies voor de toepassing ervan in de praktijk en (antwoorden op) veelgestelde vragen om de besluitvorming te begeleiden, evenals links naar tal van meer specifieke procedures, templates en andere bronnen.